Grupa podlaskich pszczelarzy i przedstawiciele instytucji działających w branży pszczelarskiej współpracujących z Samorządem Województwa Podlaskiego, na początku października uczestniczyła w wyjeździe studyjnym w regionie Dolnej Austrii. Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Szepietowie reprezentowali dyrektorzy: Tadeusz Kruszewski i Jerzy Leszczyński.
Władze Regionu Dolnej Austrii przywiązują dużą rolę do znaczenia pszczelarstwa w rozwoju lokalnej gospodarki oraz w promocji produktów regionalnych i ekologicznych, dlatego wizyta podlaskich pszczelarzy rozpoczęła się w St. Pölten, stolicy landu Dolna Austria w siedzibie parlamentu (Landhaus) od spotkania z jego przewodniczącymi: Karl Wilfing oraz Gottfrieda Waldhäusla. Naszej delegacji przewodniczyli: Jacek Piorunek i Bogdan Dyjuk, Członkowie Zarządu Województwa Podlaskiego. Spotkanie miało charakter reprezentacyjny i pozwoliło uczestnikom poznać strukturę organizacyjną i kompetencje władz regionalnych Dolnej Austrii.
Ważnym punktem wizyty było spotkanie z prezesem Stowarzyszenia Pszczelarzy Dolnej Austrii, inż. Josefem Niklasem. Rozmowa dotyczyła struktury organizacyjnej stowarzyszenia, systemu szkoleniowego pszczelarzy i programów wsparcia finansowego oferowanych przez władze regionalne. W regionie Dolnej Austrii, o powierzchni bardzo podobnej do naszego województwa, funkcjonuje ok. 5 tysięcy pszczelarzy i większość należy do związku, który aktywnie działa w wielu obszarach. Związek dba o młody narybek pszczelarzy, 35% członków jest w wieku do 40 lat. Przed austriackimi pszczelarzami stoją liczne wyzwania, takie jak zmiany klimatyczne, choroby pszczół, presja na bioróżnorodność oraz kwestie dotyczące certyfikacji oraz promocji produktów lokalnych. Warto wspomnieć, że produkcja miodu zabezpiecza tylko w 50 % jego zapotrzebowania. Na rynek wpływa tańszy miód z importu, dlatego bardzo istotna jest promocja lokalnych miodów i najlepszym rozwiązaniem, tak jak i u nas, jest sprzedaż bezpośrednia.
Dużą wagę w Austrii przywiązuje się do edukacji, czego przykładem jest Szkoła Rolnicza Warth na południu regionu. Jest to bardzo nowoczesny ośrodek kształcenia zawodowego i praktycznego. Wyposażony w pracownie dydaktyczne, laboratoria i warsztaty, w których uczniowie i dorośli zdobywają umiejętności z zakresu rolnictwa, ogrodnictwa, pszczelarstwa i ekologii. Gospodarstwo szkolne liczy 55 ha użytków rolnych. Posiada oborę na 60 krów mlecznych oraz trzodę chlewną, a nawet kury. W ostatnich latach w szkole wykształciło się 900 wykwalifikowanych pszczelarzy i 300 mistrzów pszczelarstwa. Posiada świetną bazę dydaktyczną w tym zakresie. W sumie pasieka edukacyjna, prowadzona metodami ekologicznymi liczy 180 rodzin pszczelich, słynie też z hodowli matek pszczelich rasy Carnica. Pasieka jest świetną, praktyczną podstawą do różnicowanego programu edukacyjnego i fachowego doradztwa w zakresie wszystkich aspektów pszczelarstwa, łącznie z przetwórstwem miodu i innych produktów pszczelich np. na bazie propolisu czy wosku.
Podczas całego wyjazdu polska grupa odwiedziła pięć różnych lokalnych pasiek. Pierwsza wizyta była w pasiece Krasser w miejscowości Kettenreith (ok. 40 rodzin). Gospodarz- doświadczony pszczelarz, który na co dzień pracuje na uniwersytecie w Wiedniu, zaprezentował nowoczesne rozwiązania technologiczne stosowane w gospodarstwie, w tym systemy monitorowania ula oraz sposoby pozyskiwania i przetwarzania miodu zgodne z zasadami ekologii. Szczegółowo omówił metody ochrony pszczół przed chorobami i sposoby ograniczania stosowania środków chemicznych. Szczególne zainteresowanie uczestników wzbudziła część poświęcona walce z warozzą metodą temperaturową, przy wykorzystaniu specjalistycznego urządzenia, którego koszt przekraczał 3200 euro.
Bardzo ciekawa była wizyta w miejscowości Klein-Pechlarn, gdzie na pięknej promenadzie nad samym Dunajem miejscowy pszczelarz Roland Heinzle (pasieka ok. 60 rodzin) prowadzi restaurację o nazwie Beebar z regionalną kuchnią, gdzie atrakcją dla turystów jest degustacja miodów i produktów pszczelich, a także park pszczeli – specjalna ścieżka edukacyjna o pszczołach.
Bardzo duży nacisk właściciel kładzie na kultywowanie tradycji i edukację. Prowadzi specjalne warsztaty skierowane do dzieci i młodzieży oraz osób dorosłych, aby zainteresować każdego gościa i turystę tematyką pszczelarską. Świadczy o tym fakt stworzenia ścieżki edukacyjnej i specjalnego pawilonu, gdzie można poznać wszystkie fazy i cykle życia pszczół oraz pełnionych funkcji w ulu.
Zainteresowanie, szczególnie uczniów jest bardzo duże. Pszczelarz w bardzo innowacyjny sposób, angażując bezpośrednio wszystkich, wprowadza uczestników w świat pszczół i ich nieocenionym znaczeniu. Są to bardzo ciekawe interaktywne warsztaty, które kończą się degustacją miodów i świetnym jedzeniem. Jest to bardzo dobra forma promocji własnych produktów, dodatkowy dochód, ale przede wszystkim edukacja społeczeństwa, na czym powinno nam wszystkim bardzo zależeć.
Innym przekładem dywersyfikacji działalności pszczelarskiej była pasieka Państwa Pell w Kammern (pasieka ok. 50 rodzin), specjalizująca się w nowoczesnych metodach przetwarzania miodu. Właściciel pasieki przedstawił pozyskiwanie miodu odmianowego, kontrolę jakości oraz zastosowanie technologii wspierających zarządzanie pasieką (m.in. czujniki temperatury i wilgotności w ulach). Uczestnicy, mogli także obserwować proces konfekcjonowania i etykietowania produktów oraz porozmawiać o znaczeniu promocji lokalnych marek w handlu detalicznym i internetowym. Wszyscy byli pod wrażeniem, samodzielnie zorganizowanego na wzór paczkomatu – punku sprzedażowego. W miejscu tym, lokalna społeczność, jak również liczni podróżni mogą kupić miód oraz lokalne produkty spożywcze. Pszczelarz twierdził, że jest to bardzo dobre rozwiązanie dla sprzedaży bezpośredniej.
Duże wrażenie na uczestnikach wyjazdu zrobiła pasieka Stögerer w Willings (pasieka ok. 150 rodzin w sześciu lokalizacjach), gdzie zaprezentowano praktyczne rozwiązania w zakresie ekologicznej gospodarki pasiecznej. Pasieka ma ciekawą historię. Właściciel Alfred Stögerer z zawodu stolarz pierwszą pasiekę zbudował w 1985 roku i nadal funkcjonuje tam 10 rodzin pszczelich. Już w na początku lat dwutysięcznych pasieka miała kącik muzealny i ogród pszczeli i odwiedzało ją wielu gości. Obecnie dumą firmy, w którą zaangażowana jest cała rodzina: żona córka i syn, jest piękny obiekt ekspozycyjno-przetwórczym o powierzchni 300 m2 ze sklepem, piękną salą degustacyjną i piwnicą produkcyjną. Ciekawostką jest to, ze wszystkie domy (dzieci mieszkają obok) i obiekty ogrzewane są jednym piecem, opalanym drewnem zrębkowym, pozyskiwanym z własnego lasu, co znacznie obniża koszty funkcjonowania.
Można było zobaczyć cały proces technologiczny prowadzący do produktu finalnego jakim są: miody, świeczki, octy czy niskoprocentowe produkty alkoholowe. Właściciel przestawił również aspekty prawne sprzedaży produktów pszczelich, a także znaczenie jakości i autentyczności miodu dla konsumenta. Uczestnicy wyjazdu byli pod wielkim wrażeniem profesjonalizmu w organizacji produkcji, jak również marketingu i sprzedaży. W odczuciu uczestników było to modelowe gospodarstwo pszczele.
Grupa odwiedziła też najmniejszą pasiekę (ok.35 rodzin) należąca do Brandl w Vestenpoppen. Młody właściciel pasieki podkreślał rolę bioróżnorodności i utrzymania terenów przyjaznych dla owadów zapylających. Wizyta była szczególnie cenna dla osób zainteresowanych walką z warozą oraz innymi chorobami i hodowlą matek pszczelich. Każdy kto odwiedza pasiekę może w bardzo przystępny sposób zapoznać się z tymi elementami gospodarki pasiecznej.
Ostatnim punktem wyjazdu studyjnego była wizyta w destylarni Mayer Grant w Hollenbach, gdzie zaprezentowano proces destylacji regionalnych trunków oraz wykorzystanie miodu w produkcji nalewek i likierów. Uczestnicy poznali tradycyjne receptury oraz system certyfikacji produktów regionalnych w Austrii.
Wyjazd był bardzo udany, uczestnicy mieli okazję poznać austriacki model organizacji sektora pszczelarskiego, obejmujący zarówno działalność indywidualnych pasiek, jak również współpracę w ramach związków oraz stowarzyszeń pszczelarzy. Zaprezentowano również nowoczesne rozwiązania technologiczne, w tym system monitorowania uli, gospodarkę pasieczną przyjazną środowisku oraz działania na rzecz ochrony pszczół i popularyzacji roli pszczół w środowisku i cennych dla zdrowia człowieka pszczelich produktów.
Szczególne wrażenie wywarły przykłady integracji pszczelarstwa z turystyką wiejską i edukacją ekologiczną. Wyjazd studyjny pozwolił również uczestnikom na wymianę doświadczeń, nawiązanie kontaktów międzynarodowych oraz inspirację do wprowadzania innowacji w swoich pasiekach.
Wyjazd został zorganizowany przez Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego w ramach projektu: „Dobra praktyka pszczelarska na przykładzie austriackich doświadczeń” i sfinansowany z Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (PS WPR 2023-2027).
Jerzy Leszczyński
Zastępca Dyrektora PODR Szepietowo
