Obecna produkcja zwierzęca do osiągnięcia wysokiej wydajności, a tym samym i opłacalności, wymaga zastosowania w żywieniu zwierząt pasz zawierających w swoim składzie białko. Producent rolny osiągnąć ten cel może poprzez własną produkcję roślin bobowatych grubonasiennych. Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Szepietowie w ubiegłym roku zrealizował dla podlaskich rolników szkolenia w formie demonstracji, pokazujących dobre praktyki oraz innowacyjne rozwiązania możliwe do zastosowania w produkcji i wykorzystaniu krajowych źródeł białka roślinnego na cele paszowe.
Małe zainteresowanie wśród rolników uprawą roślin białkowych powoduje straty wielu korzyści agronomicznych, m.in. dobre stanowisko dla roślin następczych, możliwość ograniczenia nawożenia azotowego, zmniejszenia zużycia pestycydów, zwiększenia bioróżnorodności. Uprawa roślin bobowatych grubonasiennych obecnie może być receptą na zachodzące zmiany klimatyczne, ze względu na specyficzne właściwości tych roślin. Rośliny białkowe posiadają charakterystyczną cechę, polegającą na symbiozie z bakteriami brodawkowymi z rodzaju Rhizobium, asymilującymi wolny azot atmosferyczny, który wykorzystują do swojej budowy. Zgromadzony w resztkach pożniwnych azot stanowi od 30 do 60 kg N/ha i możliwy jest do wykorzystania przez rośliny następcze. Rośliny bobowate grubonasienne po zbiorze nasion, pozostawiają na polu masę organiczną w postaci słomy i korzeni, która użyźnia glebę i poprawia jej właściwości fizyczne i chemiczne. Rośliny białkowe wytwarzają dobrze rozbudowany system korzeniowy, co pozwala korzystać z wody i składników pokarmowych znajdujących się w głębszych warstwach gleby, natomiast po zbiorze, przestrzenie pozostałe po korzeniach w profilu glebowym poprawiają warunki wodno-powietrzne stanowiska. Korzystne oddziaływanie na glebę i rośliny następcze w płodozmianie powoduje, że rośliny białkowe są bardzo wartościowym przedplonem, zwłaszcza dla zbóż i roślin oleistych.
Założenia demonstracji
Realizacja szkoleń w formie demonstracji prowadzona była poprzez utworzone obiekty demonstracyjne z wybranymi gatunkami roślin bobowatych grubonasiennych – bobik, groch siewny, łubin wąskolistny, łubin żółty oraz soja. Każde poletko demonstracyjne posiadało powierzchnię 0,25 ha i zostało założone oraz prowadzone według instrukcji opracowanej przez pracowników Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) w Słupi Wielkiej. Na wszystkich obiektach wysiane zostały odmiany roślin bobowatych grubonasiennych znajdujące się na „Liście odmian zalecanych do uprawy na obszarze województwa podlaskiego”. Podczas realizacji demonstracji, każdy rolnik biorący udział w szkoleniu, uczestniczył w wizytach na 3 różnych typach obiektów demonstracyjnych. Pierwszym typem były poletka demonstracyjne z roślinami białkowymi założone w Stacji Doświadczalnej Oceny Odmian w Krzyżewie oraz w jej dwóch zakładach doświadczalnych umiejscowionych w Marianowie oraz Łyskach. Drugi typ stanowiły gospodarstwa rolne uprawiające groch siewny oraz soję z przeznaczeniem na paszę dla zwierząt monogastrycznych (trzoda chlewna lub drób), dysponujące ekstruderem, czyli urządzeniem do obróbki roślin białkowych na paszę. Trzecim typem był podmiot wytwarzający pasze dla zwierząt gospodarskich z wykorzystaniem nasion roślin białkowych uprawianych w naszym kraju. W demonstracjach wzięło udział 7 grup uczestników, składających się głównie z rolników oraz domowników, a łączna liczba osób przeszkolonych w woj. podlaskim wyniosła 195 szt.
Wizyty w obiektach
Każdy typ obiektu, na którym odbywały się demonstracje, realizował własny przydzielony do niego program szkolenia w trakcie wizyt uczestników. Demonstracje odbywające się w Stacji Doświadczalnej Oceny Odmian w Krzyżewie oraz w jej zakładach umożliwiły uczestnikom zdobycie wiedzy z zakresu działalności doświadczalnej prowadzonej w tych jednostkach z uwzględnieniem możliwych do zastosowania innowacyjnych rozwiązań. Również realizowane były zajęcia praktyczne na złożonych poletkach z roślinami białkowymi, na których zostały poruszone zagadnienia związane z charakterystyką poszczególnych gatunków. Pracownicy jednostek przedstawiali problemy, które producent rolny może napotkać podczas uprawy roślin białkowych, a także możliwe do zastosowania sposoby ograniczenia ryzyka występujących niepowodzeń. Dużo uwagi zostało poświęcone kwestii opłacalności uprawy konkretnych gatunków roślin białkowych, co stawało się tematem ożywionej dyskusji z wszystkimi uczestnikami demonstracji.
Tematyka zagadnień, podczas wizyty uczestników w gospodarstwach prowadzących produkcję roślinną i zwierzęcą, była zbliżona do tej, która była prezentowana na obiektach Stacji oraz jej zakładów i została rozszerzona o zagadnienia związane z żywieniem zwierząt gospodarskich. Właściciele gospodarstw w których zostały założone obiekty demonstracyjne, zapoznali uczestników ze swoim procesem przygotowania pasz i żywienia zwierząt, wspominając przy tym napotykane problemy i podejmowane próby, celem eliminacji pojawiających się trudności. Posumowaniem wszystkich wizyt w każdych gospodarstwach stał się pokaz przetwarzania nasion soi na paszę z wykorzystaniem urządzenia do jej obróbki, którym był ekstruder. Rolnicy prowadzący pokaz wyjaśnili uczestnikom konieczność zastosowania procesu ekstruzji, polegającej na użyciu wysokiej temperatury i ciśnienia, celem eliminacji szkodliwych dla zwierząt substancji antyżywieniowych znajdujących się w nasionach soi.
Trzecim obiektem realizowanych demonstracji była wizyta w podmiocie wytwarzającym pasze, gdzie właściciel obiektu produkcyjnego przedstawił najważniejsze wymogi obowiązujące podczas skupu nasion, pochodzących z krajowej produkcji oraz obowiązujące przy tym zasady współpracy. Uczestnicy demonstracji zapoznali się z pełnym asortymentem rodzajów pasz, jak też z możliwościami produkcyjnymi odwiedzanego obiektu. Dużym zainteresowaniem wśród uczestników stała się tematyka tworzenia receptur mieszanek paszowych na bazie krajowych roślin białkowych. W trakcie trwania demonstracji odbywała się prezentacja schematu produkcyjnego, czyli od momentu wejścia surowca na magazyn do wyjścia gotowej paszy. Końcową częścią wizyty w obiekcie produkcyjnym była prezentacja laboratorium, zajmującego się analizą parametrów skupowanych surowców, jak też jakością wytwarzanych pasz.
Konferencja podsumowująca
Realizacja demonstracji odbyła się we wszystkich województwach naszego kraju, gdzie za organizację były odpowiedzialne wszystkie ośrodki doradztwa rolniczego. Podsumowaniem wszystkich zakończonych demonstracji była dwudniowa konferencja, na której przedstawiono założenia i sposób realizacji szkoleń oraz szczegółowo omówiono wyniki produkcyjne, uzyskane na obiektach, wraz z rekomendacjami z zakresu wykorzystania roślin białkowych w żywieniu zwierząt i produkcji pasz. Głównym celem konferencji, jak też i wszystkich zrealizowanych demonstracji, było promowanie i upowszechnianie dobrych praktyk oraz innowacyjnych rozwiązań w zakresie wykorzystania krajowych źródeł białka roślinnego na cele paszowe.
Krzysztof Kulik
PODR Szepietowo
Demonstracje z zakresu roślin białkowych
