W marcu i kwietniu w Podlaskim Ośrodku Doradztwa Rolniczego zrealizowana została operacja pn. „Hortiterapia w estetyce otoczenia jakość życia na wsi odmienia”. Wydarzenie skierowane było do Kół Gospodyń Wiejskich, doradców rolniczych, rolników, gospodarstw opiekuńczych i gospodarstw agroturystycznych.
Działanie miało charakter teoretyczny i warsztatowy. Uczestnicy mieli okazję pogłębić wiedzę na temat wspierania dobrostanu psychofizycznego i społecznego poprzez ogrodoterapię (hortiterapię), które jednocześnie przyczyniają się do ochrony środowiska, zwiększenia różnorodności biologicznej, integracji społecznej oraz rozwoju lokalnego na terenach wiejskich. Istotnym elementem wydarzenia było budowanie kapitału społecznego i wzmacnianie roli liderów w społecznościach lokalnych sprzyjające integracji społecznej oraz rozwojowi lokalnemu na terenach wiejskich.
Hortiterapia, nazywana również terapią ogrodniczą, to forma wsparcia zdrowia psychicznego i fizycznego poprzez kontakt z roślinami oraz aktywność w środowisku przyrodniczym. Wynika ona z tego, że człowiek posiada naturalną potrzebę obcowania z naturą, a świadome wykorzystanie tej relacji może przynosić wymierne korzyści terapeutyczne. Współcześnie hortiterapia znajduje zastosowanie w pracy z różnymi grupami odbiorców: osobami starszymi, dziećmi, osobami z niepełnosprawnościami, pacjentami psychiatrycznymi, a także ludźmi doświadczającymi stresu i wypalenia zawodowego czy w rekonwalescencji po przebytych chorobach.
Założenia hortiterapii opierają się na kilku kluczowych aspektach:
- oddziaływanie sensoryczne – kontakt z roślinami angażuje różne zmysły – wzrok poprzez obserwację barw i form, dotyk przez pracę z ziemią i liśćmi, węch dzięki zapachom kwiatów i ziół, słuch poprzez odbiór dźwięków natury. Taka wielozmysłowa stymulacja wpływa na redukcję napięcia oraz poprawę samopoczucia.
- aktywność fizyczna – dostosowana do wieku i możliwości uczestników. Prace ogrodnicze, takie jak sadzenie, podlewanie czy pielęgnacja roślin, wspierają motorykę, koordynację ruchową oraz ogólną kondycję organizmu.
- aspekt psychologiczny – hortiterapia sprzyja budowaniu poczucia sprawczości, odpowiedzialności oraz wzmacnia samoocenę. Obserwowanie wzrostu roślin i efektów własnej pracy daje uczestnikom satysfakcję oraz poczucie sensu.
Istotnym czynnikiem jest wymiar społeczny hortiterapii. Praca w ogrodzie często odbywa się w grupie, co sprzyja integracji, komunikacji i budowaniu relacji międzyludzkich. Uczestnicy uczą się współpracy, dzielenia obowiązków oraz wzajemnego wsparcia. W kontekście terapeutycznym jest to szczególnie ważne dla osób wykluczonych społecznie lub mających trudności w nawiązywaniu kontaktów.
Działanie polegało na organizacji seminarium dla 50 osób w dniu 24 marca br. w PODR Szepietowo. Wykłady poprowadziła Aneta Rudnik – architekt krajobrazu. Uczestnicy dowiedzieli się czym jest hortiterapia i jak poprzez umiejętny dobór odpowiednich roślin do ogrodu i wypoczynek w takim otoczeniu wspomagać dobrostan psychofizyczny domowników. Zyskali wiedzę o zasadach obowiązujących przy planowaniu nasadzeń w ogrodzie, ich dalszej pielęgnacji i ochronie przed szkodnikami. Dowiedzieli się jak umiejętnie dobierać nasadzenia i komponować je ze sobą, wykorzystując różnorodność roślin, barwy, kształty, formy czy faktury, i jak zastosować te rośliny w przydomowym ogrodzie. Przekazane informacje o zastosowaniu zasad hortiterapii w agroturystyce, gospodarstwach opiekuńczych czy w ogrodach przydomowych wzbogaciły wiedzę uczestników o tym, jak ważny wpływ na odpoczynek i zdrowie domowników oraz osób korzystających wywiera odpowiednio estetycznie zagospodarowane otoczenie.
Dzięki organizacji seminarium, które wprowadziło uczestników w zagadnienia teoretyczne, zyskali oni wiedzę czym jest hortiterapia, poznali jej historię oraz dowiedzieli się, że jej skuteczność potwierdzają badania naukowe.
Podczas zajęć teoretycznych, osoby biorące udział w seminarium dokonały lustracji przyległego terenu i bazując na wskazówkach prowadzącej seminarium próbowały zaplanować i rozrysować swój przykładowy ogród z zachowaniem zasad hortiterapii, skupiając się równocześnie na doborze roślin z uwzględnieniem ich wymagań klimatyczno-glebowych. Niestety, wiele reklamowanych przez szkółki, ciekawych pod względem koloru, pokroju i faktury roślin ozdobnych, w warunkach klimatycznych naszego województwa nie jest w stanie przetrwać zimy. Więc przy planowaniu nasadzeń doszła dodatkowa trudność, aby umiejętnie dobrać rośliny o wysokim stopniu mrozoodporności.
Oprócz chęci posiadania unikalnych nasadzeń, trzeba również umiejętnie zastosować zasady projektowania przestrzeni terapeutycznej. Obejmuje to zarówno dobór roślin z uwagi na pokrój, kolorystykę, wymagania glebowe, a także uwzględnienie dostępności do ogrodu i przemieszczania się w nim osób z ograniczoną mobilnością celem stworzenia bezpiecznego i przyjaznego środowiska.
Z tego też względu, aby uzupełnić i utrwalić zdobytą wiedzę teoretyczną, zostały zorganizowane w dniach 24 i 27 kwietnia jednodniowe warsztaty praktycznego czytania planu zagospodarowania ogrodu. Plan na potrzeby warsztatów opracowała wykładowczyni. W każdym z tych dni, 20-osobowe grupy miały możliwość praktycznego zastosowania zdobytej wiedzy. Ich celem było zdobycie bezpośredniego doświadczenia w pracy z roślinami oraz poznanie podstawowych technik ogrodniczych wykorzystywanych w hortiterapii. W trakcie zajęć szczególną uwagę zwracano na proces, a nie tylko na efekt końcowy. Prowadząca zachęcała uczestników do uważności, obserwacji i refleksji nad własnymi odczuciami związanymi z pracą w ogrodzie. Zwracała uwagę na to, jak istotne jest dostosowanie tempa i poziomu trudności zadań do możliwości członków grupy.
Wspólna praca podczas przenoszenia planu zagospodarowania ogrodu na rzeczywiste rozmiary ogrodu oraz wysadzenie ich w odpowiednio przygotowane podłoże okazała się bardzo przydatnym doświadczeniem w perspektywie prac we własnych ogrodach. Równocześnie, dzięki zaangażowaniu wykładowcy i uczestników warsztatów powstał ogród zgodnie z założeniami ogrodoterapii.
Zajęcia praktyczne okazały się cennym wsparciem w wykorzystywaniu zdobytych umiejętności we własnych ogrodach przydomowych, m.in. w agroturystyce i gospodarstwach opiekuńczych.
Hortiterapia jako metoda wspierania zdrowia i dobrostanu zyskuje coraz większe uznanie. Jej siła tkwi w prostocie oraz uniwersalności – kontakt z naturą jest dostępny dla każdego, a odpowiednio ukierunkowany może stać się skutecznym narzędziem terapeutycznym. Integracja wiedzy teoretycznej z praktyką, jak ma to miejsce podczas seminariów i warsztatów, pozwala na pełniejsze zrozumienie tej formy terapii oraz jej efektywne zastosowanie w zależności od potrzeb zarówno właścicieli ogrodów, jak i osób, dla których jest ona dedykowana.
Joanna Czarkowska
PODR Szepietowo
