Miesiące zimowe to idealny czas na podsumowanie poprzedniego sezonu oraz planowanie gospodarki pasiecznej na przyszły rok. W tym okresie pszczelarz ogranicza ingerencję w gniazdo. Wykonuje prace porządkowe w pracowni (przegląd, dezynfekcja i naprawa sprzętu pszczelarskiego).
Zima to trudny okres dla rodziny pszczelej. Warunki pogodowe są zmienne, a pszczoły są ciepłolubnymi owadami. Spadek temperatury poniżej 10°C powoduje u nich odrętwienie. Pszczoły wchodzą w zimowle i tworzą wtedy tzw. kłąb zimowy. Im bardziej spada temperatura na zewnątrz, tym ciaśniej pszczoły się skupiają. W pierwszej połowie zimy, gdy rodzina pszczela utrzymuje temperaturę jedynie na poziomie niezbędnym do przeżycia. Kłąb zimowy nigdy nie jest równomiernie wypełniony. W zewnętrznych warstwach owady siedzą blisko siebie, z głowami skierowanymi do wewnątrz, natomiast pszczoły znajdujące się wewnątrz kłębu mają określoną swobodę ruchów. Jest im to potrzebne, do pobierania pokarmu z plastrów w celu ogrzania ciała. Główne źródło grzewcze znajduje się w tułowiu owada. Ciepło powstaje w wyniku ich ruchu mięśni. Pszczoły, które w chwili tworzenia kłębu znalazły się w jego warstwie zewnętrznej, nie pozostają tam na stałe. Gdy zmarzną zmieniają się miejscami z pszczołami z wewnętrznych warstw. Kłąb jest w ciągłym ruchu i odbywa się w nim stała zamiana miejsc z zewnętrznych na wewnętrzne i odwrotnie. Wskazuje na to ciche, ale ciągłe brzęczenie owadów. Temperatura w kłębie zimowym nie jest identyczna w zewnętrznej i wewnętrznej jego warstwie. Na brzegu wynosi 7-11°C, w środku kłębu zwiększa się do 25°C i rośnie aż do temperatury gniazda. Wczesną wiosną, gdy matka zaczyna czerwić rodzina pszczela podnosi temperaturę w gnieździe do ok. 35°C i utrzymuje ją na stałym poziomie mimo złych warunków pogodowych. Jest to najtrudniejszy okres dla rodziny pszczelej. Pszczoły spożywają duże ilości zebranego pokarmu oraz zużywają białko z rezerw własnego organizmu. Osłabione rodziny wiosną są szczególnie podatne na choroby. W takich warunkach trudno uniknąć strat. Również podczas łagodnych zim rodzina pszczela może niemal w ogóle nie utworzyć kłębu zimowego. Matka wtedy nie przestaje czerwić co nadmiernie obciążona rodzinę pszczelą. Wtedy słabe rodziny są zagrożone. Wiele niekorzystnych czynników może doprowadzić do upadku rodziny. Przedwiośnie to początek intensywnego rozwoju rodziny pszczelej. W tym okresie pszczoły ponoszą największe straty.
Prace w zimie na pasieczysku
Kontrola stanu rodzin bez otwierania uli, poprzez regularne obserwacje rodziny na zewnątrz. Nasłuchujemy rodziny pszczele poprzez lekkie stuknięcie w ul – zdrowa rodzina reaguje krótkim, narastającym szumem. Sprawdzamy, czy wylotek nie jest zatkany śniegiem, martwymi pszczołami czy szronem. Oceniamy czy ul stoi stabilnie i nie został przewrócony przez wiatr czy zwierzęta.
Zapewniamy wentylację ula i ochrona go przed wilgocią. Zimą wilgoć jest większym zagrożeniem niż chłód. Pszczelarz powinien kontrolować drożność otworów wentylacyjnych. Powinien dbać o to, aby nad gniazdem nie gromadziła się para wodna. Kładziemy powałkę z dobrą wentylacją czy matę słomianą.
Kontrolujemy zapasy pokarmu. W razie niedoboru podajemy ciasto cukrowe, zwykle w styczniu–lutym (bez ingerencji w gniazdo, tylko pod powałkę). Chronimy przed gryzoniami i zwierzętami poprzez:
– zakładanie kratek przeciwmyszowych ,
– sprawdzamy czy dzięcioły lub kuny nie niepokoją uli,
– w razie potrzeby osłaniamy ule siatką lub gałęziami.
Ule zimą powinny stać w miejscu osłoniętym od wiatru i hałasu. Sprawdzamy stabilność daszków. Ograniczamy drgania poprzez dodatkowe obciążenie dachu.
W miesiącach luty, marzec monitorujemy osyp zimowy. Sprawdzamy na dennicach ilość osypu pszczół i obecność warrozy. Oceniamy nastrój rodzin i przygotowanie do oblotu.
Im bliżej wiosny:
- Pszczelarz ocenia aktywność pszczół przy wylotku w ciepłe dni.
- Przygotowuje pasiekę do pierwszego oblotu.
- Przygotowanie się do pierwszego przeglądu — ale sam przegląd dopiero przy stabilnych 12–14°C i wyraźnej aktywności pszczół.
- Można delikatnie oczyścić wylotki z osypu martwych pszczół.
Prace przy sprzęcie i przygotowania do wiosny
W okresie zimy mamy czas na prace porządkowe. Wykonujemy naprawę, dezynfekcję ora malowanie uli. Przygotowujemy ramki i wtapiamy węzę. Przeprowadzamy dezynfekcję sprzętu pszczelarskiego. Topimy i czyścimy wosk. Możemy zająć się produkcją i sprzedażą świec z wosku. Przeprowadzamy analizę notatek z poprzedniego sezonu i planujemy gospodarkę pasieczną oraz wymianę matek na przyszły rok.
Anna Barcicka
PZDR Łomża