Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Szepietowie w dniach 24–26 listopada 2025 r. zorganizował wyjazd studyjny do województwa łódzkiego pn. „KGW i zrównoważone rolnictwo”. Celem operacji był rozwój kompetencji i współdziałanie środowisk wiejskich poprzez wymianę doświadczeń oraz poznanie przykładów rozwiązań w zakresie rolnictwa, przetwórstwa i działalności KGW. Wydarzenie skierowane było do członkiń i członków Kół Gospodyń Wiejskich, rolników i doradców rolniczych (28 uczestników).
Dzień I – Gospodarstwo winiarskie – Winnica Smolis
Pierwszym punktem programu było gospodarstwo winiarskie Smolis w okolicach Brzezin, położone na terenie Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich. Założył je w 2009 r. Jan (Jean Thierry) Smolis, Francuz z polskimi korzeniami, który specjalizuje się w produkcji wysokiej jakości win musujących. Na powierzchni ok. 1,2 ha uprawianych jest ok. 4 tys. krzewów winorośli, które mają odpowiednie warunki do wzrostu. Otulina lasów, pobliski strumień oraz lekka piaszczysta gleba pozwalają tworzyć wysokiej jakości polskie wina musujące. Uprawa prowadzona jest w sposób ekologiczny, z ręcznym zbiorem gron, co pozwala utrzymać jakość surowca na odpowiednim poziomie. Właściciel gospodarstwa podkreślał, że współczesne winiarstwo nie wymaga już klasycznych, południowych stoków ani wyjątkowo ciepłego klimatu. Dzięki odmianom przystosowanym do chłodniejszych warunków oraz nowoczesnym technikom uprawy winorośli można dziś z powodzeniem prowadzić produkcję także w regionach o umiarkowanym klimacie, takich jak województwo łódzkie. Co ważne, w ostatnich latach winiarstwo rozwija się również na Podlasiu, gdzie powstają pierwsze małe, rodzinne winnice pokazujące, że także w północno-wschodniej Polsce możliwa jest produkcja produktów winiarskich wysokiej jakości.
Podczas wizyty uczestnicy poznali cały łańcuch; od prowadzenia plantacji w lokalnych warunkach klimatyczno-glebowych, poprzez proces powstawania wina musującego, aż po kwestie marketingu, budowy marki producenta i sprzedaży produktu regionalnego.
Prowadzenie tego typu produkcji może stanowić atrakcyjną alternatywę dla klasycznego gospodarstwa rolnego. Uprawa winorośli – nawet na niewielkiej powierzchni – pozwala na dywersyfikację produkcji, zwiększenie wartości dodanej w gospodarstwie oraz rozwój enoturystyki. Dla wielu rolników winnica staje się sposobem na unowocześnienie profilu działalności, odejście od tradycyjnych upraw o niskiej opłacalności i stworzenie produktu o wyższej marży oraz silnej tożsamości regionalnej.
Dzień II – CPPO IO-PIB w Skierniewicach oraz KGW Lipce Reymontowskie
Drugi dzień wyjazdu rozpoczął się w Skierniewicach wykładem poświęconym przede wszystkim nowoczesnym technologiom przetwórstwa produktów rolno-spożywczych oraz roli zachowania bioróżnorodności w zrównoważonym rolnictwie. Grupa odwiedziła bowiem Centrum Przetwórstwa Produktów Ogrodniczych (CPPO) przy Instytucie Ogrodnictwa – PIB w Skierniewicach. Jest to nowocześnie zaprojektowany obiekt badawczo-rozwojowy ukierunkowany na tworzenie innowacji w projektowaniu żywności na bazie przetwórstwa rolno-spożywczego, z wykorzystaniem aktualnych i perspektywicznych technologii zapewniających wysoką jakość i bezpieczeństwo produktów.
CPPO dysponuje wyspecjalizowanymi halami technologicznymi; do produkcji soków, nektarów, przecierów i produktów zagęszczanych, a także do suszenia owoców i warzyw. Wyposażono je w urządzenia do wytwarzania dżemów, galaretek i smoothie oraz nowoczesne suszarnie konwekcyjne i na podczerwień, a także aparaturę do kandyzowania i odwadniania osmotycznego.
Uczestnicy mieli możliwość zapoznania się z przykładami procesów technologicznych dla małych i średnich rolników-przetwórców: od mycia surowca, przez tłoczenie i zagęszczanie, po utrwalanie i nowoczesne rozwiązania w zakresie pakowania. Broker innowacji zatrudniony w tymże Instytucie koordynuje współpracę, m.in. z rolnikami-przetwórcami, ułatwiając im dostęp do nowoczesnych technologii i linii produkcyjnych.
Kolejnym etapem pobytu szkoleniowego w Skierniewicach była wizyta w najnowocześniejszym w Europie laboratorium Instytutu i jedynym takim w Polsce. Wyposażone jest ono m.in. w nowoczesny tomograf, który umożliwia nieinwazyjną ocenę wnętrza i monitorowanie zmian fizjologicznych podczas przechowywania płodów rolnych.
Po części instytucjonalnej grupa udała się do Koła Gospodyń Wiejskich w Lipcach Reymontowskich, jednej z najstarszych organizacji tego typu w regionie, której początki sięgają 1932 r. KGW działa dziś jako lokalna organizacja pozarządowa, aktywnie uczestnicząca w projektach związanych z organizacją krótkich łańcuchów dostaw, marketingiem produktów rolnych, promocją żywności wysokiej jakości oraz przetwórstwem na małą skalę.
Uczestnicy wysłuchali wystąpień liderek koła dotyczących rozwoju instytucjonalnego KGW; od prowadzenia dokumentacji i pozyskiwania środków zewnętrznych, przez współpracę z samorządem i innymi kołami, po organizację inicjatyw integracyjnych. W części warsztatowej realizowanej przez gospodynie odbyły się zajęcia z rękodzieła ludowego (tradycyjne kwiaty z bibuły i ozdoby regionalne) oraz warsztaty kulinarne z przygotowania potrawy tradycyjnej. Program ten stanowił praktyczny przykład, jak łączyć dziedzictwo kulturowe z ofertą edukacyjną i gastronomiczną skierowaną do mieszkańców i turystów. Prowadzono ożywione dyskusje, wymieniano doświadczenia zawodowe.
Dzień III – ŁODR Bratoszewice i gospodarstwo Wiatrowy Sad
Ostatni dzień wyjazdu rozpoczął się wizytą w Łódzkim Ośrodku Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Bratoszewicach. Ośrodek pełni funkcję regionalnego zaplecza doradczego dla rolników, przedsiębiorców wiejskich i samorządów, prowadząc działalność szkoleniową, informacyjną i projektową m.in. w zakresie innowacji, rozwoju obszarów wiejskich i krótkich łańcuchów dostaw. Doradcy rolni z woj. podlaskiego i łódzkiego dyskutowali na temat kolejnych wspólnych inicjatyw skierowanych do KGW i współpracy między Ośrodkami.
W części wykładowej omówiono praktyczne aspekty promocji i marketingu lokalnych produktów rolno-spożywczych: rolę opakowania i oznakowania (w tym wykorzystania znaków jakości i informacji o pochodzeniu), zasady różnych form sprzedaży oraz wybór kanałów dystrybucji; od rynków lokalnych, przez sklepy i kooperatywy, po sprzedaż internetową. Szczególną uwagę zwrócono na budowanie spójnej marki lokalnej przy wykorzystaniu potencjału rolniczego oraz umiejętność opowiadania historii stojącej za produktem, co ma duże znaczenie zarówno dla producentów rolnych, jak i dla KGW.
Następnie uczestnicy odwiedzili gospodarstwo „Wiatrowy Sad” w Kałęczewie (gm. Dmosin); położone w dolinie rzeki Mrogi. Gospodarstwo objęte jest systemem Integrowanej Produkcji Owoców, co oznacza stosowanie nowoczesnych, ale oszczędnych dla środowiska metod ochrony i nawożenia, przy jednoczesnej trosce o zdrowie konsumentów.
„Wiatrowy Sad” specjalizuje się w tłoczeniu naturalnych soków (często w ciekawych połączeniach smakowych, m.in. z ziołami), które są pasteryzowane i rozlewane w opakowaniach (m.in. butelkowane), zapewniających świeży smak i aromat. Produkty zdobyły liczne nagrody, a niektóre z nich zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych.
Podczas wizyty omówiono procesy produkcji, ze szczególnym uwzględnieniem wymogów jakościowych i prawnych związanych z wprowadzaniem przetworów do obrotu, sposobów dystrybucji (m.in. jarmarki, festiwale smaków, współpraca ze sklepami specjalistycznymi) oraz budowania rozpoznawalności marki w oparciu o jakość, autentyczność i konsekwentną pracę z klientem.
Dzięki operacji uczestnicy zdobyli nową, praktyczną wiedzę, nawiązali kontakty z podmiotami (IO-PIB, doradcy rolni, lokalni producenci, KGW) oraz uzyskali inspiracje do wdrażania rozwiązań z zakresu zrównoważonego rolnictwa i małego przetwórstwa na obszarach wiejskich województwa podlaskiego. Wyjazd wpisał się w szerszy ciąg działań PODR Szepietowo na rzecz przetwórstwa rolno-spożywczego na obszarach wiejskich, szczególnie w kontekście rolnictwa zrównoważonego, współpracy z Kołami Gospodyń Wiejskich i wsparcia innowacyjnych form sprzedaży.
Tomasz Śnieciński
PODR Szepietowo
