W dniach 28-29.10.2025 r. rolnicy i doradcy rolniczy wzięli udział w wyjeździe studyjnym dotyczącym niezwykle ważnego w ostatnich latach zagadnienia związanego z możliwościami retencjonowania wody i gospodarowania nią na poziomie gospodarstwa rolnego. Wydarzenie miało miejsce na terenie obszaru Natura 2000 Puszcza Knyszyńska – Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków (OSO PLB200003). Obszar ten obejmuje duży kompleks leśny, tj. Puszczę Knyszyńską, która stanowi drugi co do wielkości kompleks leśnym na Nizinie Podlaskiej wraz z przyległą do niej Niecką Gródecko-Michałowską. Prócz rozległych lasów sosnowo-świerkowych o wyjątkowym mikroklimacie, na jej obszarze istnieje także wiele pól uprawnych, łąk i wsi. Charakteryzuje się również dużą ilością strumieni, źródlisk i niewielkich rzek, z których najważniejsze to Supraśl i Nietupa. Większość dolin rzecznych i występujących w nich torfowisk niskich i przejściowych została zmeliorowana. W bezodpływowych zagłębieniach zachowały się jeszcze nieliczne torfowiska przejściowe i wysokie.
Podczas pierwszego dnia wyjazdu uczestnicy spędzili intensywny dzień wypełniony wiedzą merytoryczną. W hotelu Lipowy Most w samym sercu Puszczy Knyszyńskiej dr Michał Korniluk przedstawił zagadnienia związane z rolą wody w otoczeniu rolniczym i znaczeniu retencjonowania dla bioróżnorodności i krajobrazu przyrodniczego, gdzie istotną rolę jako wskaźnik prawidłowego stanu bioróżnorodności stanowią rzadkie gatunki ptaków siewkowych. W kolejnych wykładach przedstawił przykłady dobrych praktyk stosowanych w indywidualnych gospodarstwach rolnych oraz omówił sposoby przywracania prawidłowych funkcji melioracji na terenach użytkowanych rolniczo. Bardzo istotną częścią spotkania było szerokie i szczegółowe omówienie zagadnień związanych z uzyskiwaniem pozwoleń wodnoprawnych i zgłaszaniem prowadzonych w gospodarstwach prac związanych z retencjonowaniem wody z wykorzystaniem istniejących urządzeń melioracji wodnej. Z kolei Wawrzyniec Wichrowski, kierownik PZDR w Bielsku Podlaskim, przedstawił zagadnienia związane z funkcjonowaniem i rolą najważniejszych instytucji związanych z zarządzaniem zasobami wodnymi w Polsce, w szczególności Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, spółek wodnych, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Jednostek Samorządu Terytorialnego, NGOsów czy Ośrodków Doradztwa Rolniczego. Omówiony został zakres działań poszczególnych instytucji w kontekście wykorzystania i retencjonowania wody w produkcji rolnej oraz proces postępowania administracyjnego przy prowadzonych inwestycjach. Wskazano na istotną rolę ODRów jako instytucji nadzorujących działanie Lokalnych Partnerstw do Spraw Wody, których zadaniem jest wypracowanie prostych i skutecznych działań przyczyniających się do optymalizacji retencji wodnej na terenach rolniczych. Przedstawiciel PODR Szepietowo wskazał również aktualne możliwości pozyskiwanie środków finansowych na realizację przedsięwzięć związanych z gospodarowaniem wodą oraz wskazał źródła pozyskiwania informacji o aktualnych naborach w tym zakresie. Głos zabrał także Zastępca Dyrektora PODR Szepietowo Pan Jerzy Leszczyński, który podkreślił wagę wszelkich inicjatyw informacyjnych i szkoleniowych podejmowanych w tym niezwykle istotnym obszarze produkcji rolnej, jakim jest prawidłowe gospodarowanie wodą. Przedstawił informacje dotyczące planowanych w niedalekiej przyszłości działań związanych z retencją na obszarach wiejskich.
Drugiego dnia wyjazdu studyjnego uczestnicy udali się na obszar Niecki Gródecko-Michałowskiej w okolice miejscowości Mieleszki. Na miejscu uczestników przywitała Pani Edyta Kapowicz – Członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków. Stowarzyszenie na tym terenie realizuje wiele projektów związanych z siedliskami hydrogenicznymi, także w gospodarstwach należących do rolników indywidualnych. Pani Edyta opisała nieckę, jako rozległą i silnie zatorfioną kotlinę, odwadnianą przez rzekę Supraśl i jej dopływy. Zdecydowana większość niecki została osuszona, a tylko lokalnie spotykane są zabagnienia. Około 20% jej powierzchni porastają lasy, najczęściej brzeziny bagienne. W centralnej części obniżenia znajduje się jezioro Gorbacz, zaś we wschodniej jez. Wiejki. Na tym terenie stwierdzono gniazdowanie dużej grupy gatunków uważanych za zagrożone w skali krajowej i europejskiej, a nawet globalnej. Występuje tu co najmniej 23 gatunki ptaków z Załącznika I „Dyrektywy Ptasiej”, 7 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi: orlik krzykliwy, cietrzew, dubelt, podróżniczek, dzięcioł białogrzbiety, puchacz, sowa błotna. Jak podkreślił dr Michał Korniluk na terenie niecki znajduje się obecnie największy stwierdzony w Polsce obszar lęgowy dubelta.
Podczas zajęć terenowych uczestnicy wyjazdu mogli samodzielnie przeprowadzić kilka eksperymentów i badań. Dokonano odwiertów gleby na różnych głębokościach i dokonano analizy przekroju warstwowego gleb torfowych, dzięki czemu można było określić kondycję siedliska i zachodzące procesy, m.in. stopień zmurszenia. Dodatkowo analizie poddano stopień wysycenia gleby wodą, jej strukturę oraz zbadano pH w różnych punktach siedliska. Jednak największym zainteresowaniem cieszyły się przedstawione praktyczne rozwiązania techniczne w postaci zastawek, urządzeń utrzymujących optymalny poziom wody wyposażonych w proste systemy regulacji czy też prosta modyfikacja rowów melioracyjnych, dzięki którym utrzymywany jest wysoki poziom wód gruntowych. Wszystkie te rozwiązania mają istotny wpływ na zwiększenie poziomu plonowania, co zostało potwierdzone przez rolników, którzy wdrożyli podobne systemy w swoich gospodarstwach. Wszystkie przedstawione w terenie rozwiązania zostały wykonane w bardzo prosty i niskonakładowy sposób, który można wykorzystywać w gospodarstwach indywidualnych. Najważniejszą zaletą tych rozwiązań jest ich dwufunkcyjność, czyli zapewnienie zarówno odprowadzania nadmiaru wody, ale także możliwość jej retencjonowania. Należy nadmienić, że wszystkie pokazane urządzenia zostały wykonane zgodnie z przepisami, a przy tym nie wymagały ubiegania się o skomplikowane pozwolenie wodnoprawne.
Przedstawione na wyjeździe studyjnym zagadnienia spotkały się z dużym zainteresowaniem i wzbudziły wiele ciekawych, merytorycznych dyskusji. Wszyscy uczestnicy podkreślili zgodnie konieczność podnoszenia poziomu wiedzy na temat retencjonowania wody, gdyż problem z jej dostępnością, szczególnie w obszarze produkcji rolnej, jest z roku na rok coraz większy.
Wawrzyniec Wichrowski
PZDR Bielsk Podlaski
