W obliczu rosnących wyzwań klimatycznych, społecznych i gospodarczych coraz większe znaczenie zyskuje rolnictwo ekologiczne, lokalne łańcuchy dostaw oraz inicjatywy społeczne związane z produkcją żywności. Właśnie tym zagadnieniom poświęcony był wyjazd studyjny pn.: „Innowacje w sektorze przetwórstwa rolno-spożywczego na obszarach wiejskich na przykładzie Niemiec”, podczas którego uczestnicy – rolnicy, przetwórcy i konsumenci żywności, doradcy rolniczy i przedstawiciele GO EPI mieli okazję poznać innowacyjne, ale zarazem głęboko zakorzenione w tradycji podejścia do rolnictwa i przetwórstwa. W dniach 18-22 sierpnia 2025 r. odwiedzono niezwykłe miejsca – każde z nich w unikalny sposób pokazuje, jak można produkować i dystrybuować żywność w sposób odpowiedzialny, efektywny i zgodny z wartościami.
Vorwerk Podemus – ekologiczna farma w sercu Saksonii
Pierwszym odwiedzonym miejscem było gospodarstwo Vorwerk Podemus zlokalizowane na obrzeżach Drezna. Bernhard Probst, założyciel i gospodarz, od 1991 roku konsekwentnie rozwija ekologiczne gospodarstwo, którego działalność wykracza daleko poza typową produkcję rolną. Misją Vorwerk Podemus jest tworzenie harmonii między rolnictwem a przyrodą, a jednocześnie zapewnienie mieszkańcom regionu dostępu do wysokiej jakości, lokalnej żywności. Gospodarstwo zajmuje się produkcją mięsa, wędlin, nabiału oraz uprawą warzyw i zbóż. Co jednak szczególnie istotne – produkty te trafiają bezpośrednio do klientów za pośrednictwem własnej sieci sklepów ekologicznych oraz lokalnych punktów sprzedaży. Probst kładzie nacisk na pełną przejrzystość procesów: zwierzęta hodowane są w warunkach dobrostanu, a w uprawach nie korzystają z chemicznych środków ochrony roślin. Spotkanie z zespołem Vorwerk Podemus pokazało, że rolnictwo ekologiczne może być rentowne i skalowalne, a zarazem zgodne z etycznymi i środowiskowymi wartościami.
LebensWurzel e. V. – rolnictwo w służbie edukacji i wspólnoty
LebensWurzel e. V. to stowarzyszenie prowadzące niewielkie gospodarstwo rolne, które łączy funkcje produkcyjne z edukacyjnymi i społecznymi. Inicjatywa powstała z potrzeby stworzenia miejsca, które będzie jednocześnie ośrodkiem rolnictwa ekologicznego, centrum edukacji przyrodniczej oraz przestrzenią integracji lokalnej społeczności. W ramach swojej działalności stowarzyszenie organizuje warsztaty dla dzieci, młodzieży i dorosłych, prowadzi działania na rzecz ochrony środowiska oraz wspiera osoby wykluczone społecznie. Dużą rolę odgrywa wolontariat oraz współpraca z mieszkańcami regionu. Wizyta umożliwiła poznanie codziennego funkcjonowania gospodarstwa, metod pracy z różnymi grupami społecznymi oraz przykładów edukacji ekologicznej prowadzonej w praktyce. LebensWurzel to przykład, że rolnictwo może być nie tylko źródłem żywności, ale i narzędziem społecznej zmiany.
Früchteverarbeitung Sohra – jakość i przetwórstwo na najwyższym poziomie
W miejscowości Sohra (Bobritzsch-Hilbersdorf) uczestnicy odwiedzili zakład Früchteverarbeitung Sohra GmbH, specjalizujący się w uprawie i przetwarzaniu ekologicznych owoców. Przedsiębiorstwo uprawia m.in. aronię, porzeczki, agrest, czarny bez, jabłka, gruszki, wiśnie i śliwy, które trafiają do nowoczesnego zakładu produkcyjnego. Tam powstają ekologiczne soki i inne produkty certyfikowane jako BIO. Podczas wizyty zaprezentowano cały proces – od zbioru owoców, przez selekcję, aż po tłoczenie i butelkowanie. Co szczególnie godne uwagi, firma nie tylko prowadzi uprawy, ale również przetwarza owoce własnymi siłami, co pozwala zachować pełną kontrolę nad jakością. Przedsiębiorstwo działa również w oparciu o zasady zrównoważonego rozwoju – od optymalizacji zużycia energii, po dbałość o ślad węglowy opakowań.
AgiL – budowanie regionalnych systemów żywnościowych
W Dreźnie uczestnicy spotkali się z Madlen Stimming z AgiL – Saksońskiej Agencji ds. Regionalnej Żywności. Instytucja ta pełni ważną rolę w koordynowaniu działań związanych z rozwojem lokalnych łańcuchów dostaw i wspieraniem producentów ekologicznych w regionie. Podczas prezentacji omówiono konkretne programy wsparcia – zarówno finansowe, jak i organizacyjne – które ułatwiają producentom rolnym i przetwórcom współpracę z jednostkami samorządowymi, szkołami czy lokalnymi sklepami. Madlen Stimming zwróciła również uwagę na wyzwania, takie jak brak infrastruktury logistycznej dla małych producentów czy konkurencja ze strony tanich importerów. Mimo to Saksonia wdraża rozwiązania, które mogą być inspiracją dla regionów w całej Europie.
Heckenhof – solidarne rolnictwo w praktyce
Jednym z najbardziej unikalnych punktów wizyty było gospodarstwo Heckenhof w miejscowości Sohland an der Spree. Działa ono według modelu rolnictwa solidarnego (Solidarische Landwirtschaft), w którym koszty produkcji, ryzyko i plony dzielone są między rolników a grupę zaangażowanych konsumentów. Gospodarze opowiedzieli o tym, jak udało im się zbudować trwałą relację z lokalną społecznością. Klienci płacą miesięczne składki, a w zamian otrzymują regularnie dostawy warzyw, owoców i produktów mlecznych. Niektóre osoby angażują się również fizycznie – pomagając przy zbiorach, pracach sezonowych czy dystrybucji. Heckenhof pokazuje, że możliwe jest tworzenie całkowicie niezależnych i opartych na zaufaniu systemów żywnościowych, które łączą ludzi i minimalizują wpływ na środowisko.
VG Biomarkt – konsumenci jako współtwórcy rynku
Ostatnim miejscem na trasie był VG Biomarkt w Dreźnie – sklep prowadzony przez wspólnotę konsumencką Verbrauchergemeinschaft (VG). To nie tylko punkt sprzedaży ekologicznych produktów, ale też forma obywatelskiego zaangażowania w kształtowanie rynku. Produkty oferowane w VG Biomarkt pochodzą zarówno od lokalnych rolników, jak i uznanych producentów ekologicznych z całych Niemiec. Sklep działa transparentnie, a członkowie wspólnoty mają realny wpływ na to, jakie produkty są dostępne, jak wyglądają zasady współpracy z dostawcami i jak kształtowane są ceny. To przykład, że również konsumenci mogą aktywnie uczestniczyć w budowaniu bardziej sprawiedliwego systemu żywnościowego.
Wizyty studyjne w Saksonii pokazały, że alternatywne modele produkcji, przetwórstwa i dystrybucji żywności nie tylko są możliwe – ale już teraz z powodzeniem funkcjonują. Od rodzinnych gospodarstw, przez inicjatywy edukacyjne, aż po profesjonalne zakłady – każde z odwiedzonych miejsc wnosi coś wartościowego do europejskiej dyskusji o przyszłości rolnictwa. To także silny impuls do refleksji nad tym, jak wygląda obecnie system żywnościowy w Polsce – i gdzie są przestrzenie do zmian. To, co łączy wszystkie wizytowane podmioty, to konsekwencja w działaniu, silne zakorzenienie w lokalnej społeczności oraz odwaga w sięganiu po niestandardowe rozwiązania. Rolnictwo solidarne, krótkie łańcuchy dostaw, współpraca z konsumentami, nacisk na edukację i transparentność – to wszystko może stanowić realną alternatywę dla scentralizowanego i zglobalizowanego systemu produkcji żywności. Dla uczestników wyjazdu była to nie tylko okazja do zdobycia wiedzy i inspiracji, ale także do wymiany doświadczeń i nawiązania relacji, które – być może – zaowocują transgranicznymi projektami w przyszłości. Saksońskie dobre praktyki pokazują, że lokalność, jakość i odpowiedzialność mogą iść w parze z nowoczesnością oraz skutecznym zarządzaniem.
Anna Kostro
PODR Szepietowo
