W ustawie z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. nr 3 z 2004 r. poz. 20) w art. 1 ust. 1 wprowadzone zostały zmiany (Dz.U. nr 96 poz. 959 z dnia 30 kwietnia 2004 r. i ten artykuł otrzymał brzmienie:
W celu wyeliminowania produkcji, stosowania oraz obrotu wyrobami zawierającymi azbest zakazuje się:
1) wprowadzenia na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej:
a) wyrobów zawierających azbest;
b) azbestu.
2) produkcji wyrobów zawierających azbest;
3) obrotu azbestem i wyrobami zawierającymi azbest.

Za wyrób zawierający azbest uważa się każdy wyrób o zawartości równej lub wyższej od 0,1% azbestu. Do wyrobów zawierających azbest należą:
- płyty azbestowo-cementowe płaskie stosowane w budownictwie,
- płyty faliste azbestowo-cementowe dla budownictwa,
- rury i złącza azbestowo-cementowe,
- izolacje natryskowe środkami zawierającymi w swoim składzie azbest,
- wyroby cierne azbestowo-kauczukowe,
- przędza specjalna, w tym włókna azbestowe obrobione,
- szczeliwa azbestowe,
- taśmy tkane i plecione, sznury i sznurki,
- wyroby azbestowo-kauczkukowe, z wyjątkiem wyrobów ściernych,
- inne wyroby zawierające azbest, oddzielnie wymienione, w tym papier i tektura.

Najczęstszym źródłem występowania azbestu w naszym kraju są płyty cementowo-azbestowe, (eternit), stosowane do pokrycia dachów, elewacji ścian szczytowych budynków mieszkalnych, gospodarczych, inwentarskich. Im bardziej płyty są zniszczone, tym więcej włókien azbestu uwalnia się do środowiska naturalnego. Korozję płyt eternitowych powoduje wymywanie przez deszcze spoiwa cementowego; procesowi temu towarzyszy samoistne odsłonięcie włókien azbestowych, które uwalniają się do środowiska naturalnego.

Czym jest azbest
Azbest to nazwa handlowa minerałów włóknistych, które pod względem chemicznym są uwodnionymi krzemianami magnezu, żelaza, wapnia i sodu. Największa popularność i szerokie zastosowanie w gospodarce światowej zyskały trzy minerały azbestowe, powszechnie stosowany chryzotyl (azbest biały), w mniejszym stopniu krokidolit (azbest niebieski) i jeszcze rzadzej stosowany amosyt (azbest brązowy). Azbest posiada unikalne właściwości chemiczne i fizyczne, takie jak odporność na bardzo wysokie temperatury, odporność na działanie chemikaliów, kwasów, zasad, wody morskiej. Charakteryzuje się dużą sprężystością i wytrzymałością mechaniczną. To włąśnie te cechy spowodowały, że znalazł on zastosowanie w wyrobie około 3 tys. bardzo różnorodnych produktów. Między innymi wyrobów budowlanych, szczególnie płyt dachowych i elewacyjnych, rur, wyrobów włókienniczych, przędzy, sznurów, szczeliw, wyrobów ciernych, takich jak; klocki hamulcowe, tarcze sprzęgłowe, a także wyrobów hydroizolacyjnych: lepiki, papy dachowe, płytki podłogowe oraz wojskowych masek przeciwgazowych.

Szkodliwość azbestu dla zdrowia ludzkiego
Azbest jest naturalnym, praktycznie niezniszczalnym surowcem o budowie włóknistej. Pęczki włókien mogą rozszczepić się na włókna cieńsze niż ludzki włos, kruszą się i łamią, przedostając w ten sposób do atmosfery. Dopóki włókna nie są uwalniane do powietrza i nie występuje ich wdychanie, wyroby z udziałem azbestu nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. Na występowanie i typ patollogii wpływa rodzaj azbestu, wymiary tworzących go włókien i ich stężenie oraz czas trwania narażenia. Biologiczna agresywność pyłu azbestowego jest zależna od stopnia penetracji i liczby włókien, które uległy retencji w płucach. Dużą rolę odgrywa także wrażliwość osobnicza (podatność danej osoby) i palenie papierosów. Niewidoczne dla oka, unosząc się w powietrzu, są wdychane przez ludzi. Włókna azbestowe wnikają do organizmu człowieka przez układ oddechowy i pozostają na zawsze. Zalegające w płucach włókna mogą powodować zwłóknienie tkanki płucnej, czyli azbestozę, ale także raka płuc i międzybłoniaka opłucnej. Azbest jest najbardziej niebezpiecznym czynnikiem rakotwórczym. Największe zagrożenie stanowią włókna mikroskopijnej wielkości, które na zawsze pozostają w płucach i mogą powodować choroby nowotworowe płuc. Ważna jest świadomość, że choroby wywołane azbestem rozwijają się po 10-40 latach od czasu kontaktu z azbestem.

Usuwanie i wymiana wyrobów zawierających azbest jest zadaniem długotrwałym ze względu na ich dużą ilość, a także wysokość potrzebnych środków finansowych. Szacuje się, że do przeprowadzenia tego procesu niezbędny będzie okres - około 30 lat. Przy uwzględnieniu zasad usuwania wyrobów zawierających azbest oraz wymogów składowania odpadów zawierających przyjęto założenie składowania płyt w pakietach z tkaniny syntetycznej. Jako optymalną głębokość składowania przyjęto 8 m warstwowo układanych opakowanych odpadów, które po wypełnieniu składowiska przysypywane są 2 m warstwą gruntu. Pojemność składowisk potrzebnych do unieszkodliwienia odpadów azbestowo-cementowych wynika z objętości wyrobów wymagających usunięcia, natomiast ilość składowisk i ich lokalizacja zależy od decyzji organów samorządu powiatowego i gminnego. Zakłada się, że w latach 2003-2032 niezbędne będą 84 składowiska o powierzchni od 1 do 5 ha zlokalizowane na terenie całego kraju.

W województwie podlaskim powstać mają:
- w latach 2003-2012 - 2 składowiska o powierzchni około 2 ha,
- w latach 2013-2022 - 1 składowisko o powierzchni około 5 ha.
- w latach 2023-2032 - 2 składowiska o powierzchni około 2 ha.

Sposoby bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest określa rozporządzenie ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. Dz.U. nr 71, poz. 649 z 2004 r. Zgodnie z tym rozporządzeniem, jeżeli wyroby zawierające azbest nie zostały zakwalifikowane do wymiany to zaleca się ich zabudowę lub pokrywanie powłokami ochronnymi. Pokrywanie wyrobów lub powierzchni zawierających azbest polega na malowaniu częściowo zniszczonych płyt farbami wnikającymi głęboko w strukturę płyty, wiążącymi włókna azbestowe. Farby stosowane do pokrywania płyt eternitowych powinny posiadać odpowiednią aprobatę techniczną potwierdzającą zdolność spajania włókien azbestowych.

Wyroby zawierające azbest zakwalifikowane zgodnie z oceną do wymiany na skutek nadmiernego zużycia lub uszkodzenia powinny być usunięte w sposób ograniczający emisję azbestu do środowiska. Takim gospodarskim sposobem zabezpieczenia po zdjęciu płyt eternitu do czasu przekazania ich do utylizacji, jest ich złożenie w jednym miejscu w gospodarstwie i dokładne okrycie grubą folią.

Zamiennikiem powszechnie stosowanych płyt azbestowo-cementowych są już od kilku lat produkowane w naszym kraju płyty faliste Eurofala wykonane wyłącznie z ekologicznych surowców. Płyty Eurofala są elastyczne, a przekrój poprzeczny w kształcie fali oraz zbrojenie włóknami PVA i celulozowymi zapewnia wytrzymałość na naprężenia wynikające z eksploatacji budynku. Można je wykorzystać przy wymianie eternitu bez konieczności ponoszenia kosztów przebudowy konstrukcji dachu. Powierzchnia ich jest równa i gładka, a płyty poprzez malowanie od spodu są zabezpieczone anitiblockiem; charakteryzują się odpornością na wilgoć, procesy gnilne i powstawanie skroplin pary na spodniej stronie pokrycia, co zapewnia utrzymanie korzystnego dla zwierząt mikroklimatu w budynkach inwentarskich.

 mgr inż. Eugeniusz Mystkowski

Dzisiaj jest 24.11.2017 godz.
Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Szepietowie